Qazaq rýhanıaty orny tolmas qazaǵa ushyrady. 15 jeltoqsan kúni 80-ge qaraǵan shaǵynda kórnekti túrkitanýshy ǵalym, fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty, profesor Ájibaı Kerimuly dúnıeden ozdy.
Ájibaı Kerimuly 1939 jyly 1 qyrkúıekte Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Sozaq aýdanyndaǵy Jynys eldi mekeninde dúnıege kelgen. 1967 jyly Almatydaǵy S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń fılologıa fakúltetin bitiredi. 1967-1969 jyldary Sozaq aýdanyna qarasty Jambyl atyndaǵy orta mektepte qazaq tili men ádebıeti pánderinen sabaq beredi. 1969-1972 jyldary QazKSR Ǵylym akademıasynyń Til bilimi ınstıtýtynda aǵa laborant, kishi ǵylymı qyzmetker bolyp jumys isteıdi. 1972-1975 jyldary osynda aspırant bolady. 1976-1980 jyldary atalǵan ınstıtýttyń túrkitaný jáne qazaq tili tarıhy bóliminde kishi ǵylymı qyzmetkeri retinde eńbek etedi. 1980 jylǵy 15-aqpanda kandıdattyq dısertasıa qorǵaıdy. Sol jyly ózi bitirgen Qazaq memlekettik ýnıversıtettiń (qazirgi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti) Jalpy til bilimi kafedrasyna dosenttik qyzmetke shaqyrylady. 1993 jyldan 2000 jylǵa deıin Qazaq aýylsharýashylyq ınstıtýtyndaǵy qazaq tili kafedrasynyń meńgerýshisi, al 2000 jyldan 2002 jylǵa deıin Qazaq memlekettik agrarlyq ýnıversıtetindegi qazaq jáne orys tilderi kafedrasynda dosenttik qyzmet atqarady. 2002 jyldan 2014 jylǵa deıin Q.A. Iasaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti janyndaǵy Túrkologıa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jetekshi ǵylymı qyzmetker boldy.
Á. Kerimuly shyǵarmashylyq jolyn maqala, ocherk jazýdan bastaǵan ǵalym. «Jyǵasy jyǵyldy» tirkesindegi «jyǵa» sóziniń tórkini týraly jazylǵan alǵashqy maqalasy «Juldyz» jýrnalynyń 1972 jylǵy №8-sanynda basyldy. Kóptegen maqalalary «Qazaqstan mektebi» (1972, №2), «Qazaqstan áıelderi» (1983, №10) jýrnaldarynda, ǵylymı basylymdarda jáne «Ana tili» gazetinde jarıalandy.
1973 jyly Á. Kerimulyn Ámir Nájipke shákirt etip, Máskeýge jiberedi. Á. Nájip shákirtine «Eski túrki eskertkishteri tilindegi sóz jasaıtyn jurnaqtar (HİV ǵasyr)» degen taqyryp berip, oıdaǵydaı qorǵatady. Á. Kerimulynyń bul eńbegi Ámir Nájiptiń redaktorlyǵymen qazaq (2005 j.) jáne orys (2009 j.) tilderinde zertteý eńbek retinde jeke-jeke kitap bolyp, jaryq kóredi.
Dısertasıa qorǵaǵannan keıingi jerde ǵalym til tarıhy máselesimen, onyń ishinde, XI-XIV ǵasyrlarda jazylǵan eskertkishterdiń qazaq tiline qatysy týraly máselemen aınalysyp keldi. İ. Keńesbaevpen birge jazǵan ««Mýhabbat-name» eskertkishindegi qazaq tiline qatysty keı elementter jaıynda» dep atalatyn maqalasy 1981 jyly shyqqan «Qazaq ádebı tiliniń qalyptasý tarıhy men damý joldary» jınaǵynda jarıalandy. Ár jyldary ártúrli ǵylymı basylymdarda jaryq kórgen «Altyn Orda aımaǵynda jazylǵan eskertkishter», «Q.A. Iasaýı hıkmetteriniń zerttelý tarıhynan», «Súleımen Baqyrǵanı murasynyń zerttelýi», ««Náhjýl-fáradıs» jádigeriniń zerttelýi men tili týraly qysqasha maǵlumattar», ««Qutadǵý bilik» jádigeriniń zerttelýi men tili týraly qysqasha maǵlumattar» dep atalatyn maqalalary óz aldyna bir shoǵyr. Á. Nájip, İ. Keńesbaev, N. Katanov syndy áıgili túrkitanýshylardyń ómiri men eńbegi týraly da maqalalar jazdy. Á. Nájip, A. Baıtursynov, N. Katanov týraly jazǵan maqalalary aǵylshyn tiline aýdarylyp «Túrki áleminiń tarıhı tulǵalary» (Túrkistan, 2009) degen jınaqta jarıalandy. Bas-aıaǵy, Ájibaı Kerimulynyń 80-nen astam maqalalary jaryq kórdi.
«Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda basylyp shyqqan M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty tarapynan shyqqan «Ádebı jádigerler» atty serıa boıynsha 20 tomdyq basylymdardyń quramyndaǵy Sáıf Saraııdiń «Gúlstan bıt-túrkı» («Túrkishe Gúlstan») shyǵarmasy men Qutybtyń «Husraý men Shyryn» dastanyn qarastyryp, qazaq tilindegi ǵylymı aýdarmasyn jasap berdi. Osy qundy ádebı eskertkishtiń meılinshe túpnusqaǵa jaqyndatylǵan qazaqsha nusqasymen qatar ǵylymı túsiniktemesi, sózdigi, ádebı jádiger mátininiń faksımılesi de berildi.
Ǵalym Halyqaralyq Túrki akademıasy jobasy aıasynda 2017 jyly kórnekti túrkitanýshy Á. Nájiptiń uzaq jyldar boıy qoljazba kúıinde jarıalanbaǵan «Istorıko-sravnıtelnyı slovar túrkskıh ıazykov HIV veka» degen 4 tomdyq irgeli eńbegin jaryqqa shyǵaryp, ustazynyń amanatyn oryndap, asa qajyrly eńbek etti.
Ájibaı Kerimuly óz salasynyń biregeı mamany, zertteýshi ǵalymy retinde bul isin ómiriniń aıaǵyna deıin jalǵastyryp keldi.
Aıaýly áriptesimizdiń aýyr qazasyna qabyrǵamyz qaıysa turyp, marqumnyń otbasy men aǵaıyn-týǵandaryna qaıǵyryp kóńil aıtamyz. Ǵalymnyń aqjarqyn da kishipeıil minezi, tabandylyǵy men eńbekqumarlyǵy, túrki murasyn sheksiz súıgen kirshiksiz adal sezimi urpaqtarǵa máńgi úlgi bolady.
Ájibaı Kerimuly óz salasynyń biregeı mamany, zertteýshi ǵalymy retinde bul isin ómiriniń aıaǵyna deıin jalǵastyryp keldi.
Aıaýly áriptesimizdiń aýyr qazasyna qabyrǵamyz qaıysa turyp, marqumnyń otbasy men aǵaıyn-týǵandaryna qaıǵyryp kóńil aıtamyz.
Berikbaı Saǵyndyquly,
Ál-Farabı atyndaǵy Qaz UÝ-dyń profesory,
fılologıa ǵylymdarynyń doktory.
